Memorijalni spomenici

Spomenik Crnogorcima palim u borbi protiv Turaka najoriginalniji je i najmonumentalniji spomenik u Crnoj Gori. Nalazi se u Starom Baru, na ulazu u staročaršijsku ulicu. Sačinjen je nakon eksplozije municije prilikom oslobađanja starog grada od Turaka 1881. god. Jedinstven je i izuzetno zanimljiv zbog činjenice da je urađen od fragmenata mozaika, kamene plastike, natpisa, grbova i drugih arhitektonskih elemenata sa objekata iz Starog grada koji su pronađeni nakon eksplozije, a koji predstavljaju svojevrsni pregled umjetnosti Bara kroz vijekove.


U Baru postoji značajan broj memorijalnih spomenika koji su posvećeni revolucionarnom pokretu u toku Drugog svjetskog rata, jer je Crna Gora od početka bila uključena u oslobodilačke aktivnosti. U brojnim ustancima i borbama širom Crne Gore i nekadašnje Jugoslavije, poginuo je, strijeljan ili zatočen u logorima veliki broj Barana. Njima su posvećeni brojni memorijalni spomenici, koji spadaju u nepokretna kulturna dobra, a to su: spomen-ploča na mjestu pogibije Blaža Orlandića u Godinju, spomen-ploča u znak ustanka 13. jula u Virpazaru, spomen-ploča na početak partizanskih akcija u Spiču kraj Sutomora, spomen-ploča pripadnicima otpora koje je italijanski okupator bacio u bunar u Starom Baru, spomen-ploča na mjestu bivšeg logora u Baru, spomen-ploča Ivu Nikiću u selu Limljani, spomen-ploča Ristu Markoviću u selu Mijela pored Virpazara, spomen-ploča rodoljubima u Gluhom Dolu, spomen ploča na zgradi Šlahovića, spomen-ploča na rodnoj kući Jovana Tomaševića u Brčelima, spomenik poginulim borcima u revoluciji u Gornjim Seocima, spomenik posvećen poginulim borcima u Donjim Seocima, spomen-ploča u Gornjim Seocima, spomen-ploča na Gatu br. 2 u Luci Bar posvećena trojici strijeljanih rodoljuba, Koncentracioni logor P.M.137 u Baru, spomen ploča omladincima strijeljanim na Belvederu, spomenik narodnom heroju Branku M. Đonoviću.


U istorijskom i arhitektonskom smislu, posebnu vrijednost predstavlja partizanski spomenik Palim borcima u Virpazaru gdje je 13. jula 1941. počeo ustanak i pukla prva ustanička puška u Crnoj Gori. Trinaestojulski ustanak u Crnoj Gori 1941. godine bio je najmasovniji i najenergičniji ustanak u porobljenoj Evropi u Drugom svjetskom ratu. U njemu je učestvovalo više od 30.000 boraca iz svih krajeva Crne Gore. Ustanici su za samo 12 dana od okupatora oslobodili veći dio teritorije Crne Gore.


U Baru je, početkom septembra 1942. god. italijanski okupator formirao najveći koncentracioni logor na području Crne Gore. Kroz logor je prošlo preko 10.000 zarobljenika iz Bara i okolnih sela i gradova. Logor su raspustili Njemci 20. 10. 1943. god. Najteži momenat se zbio kada je iz logora izvedeno i strijeljano 180 zarobljenika. Na mjestu logora danas postoji samo kameno korito koje je zarobljenicima služilo kao kupaona, a u čast pobijenih podignut je memorijalni spomenik. Rodoljubima izvedenim iz barskog logora i strijeljanim u naselju Rena.


Među javnim spomenicima posvećenim značajnim događajima i istorijskim ličnostima iz prošlosti barskog kraja, znatan broj njih ima dokumentarnu vrijednost i predstavlja značajna likovna, vajarska i graditeljska ostvarenja. Jedan od takvih spomenika zvanično je proglašen za nepokretno kulturno dobro - spomenik kulture, a to je rodna kuća rodoljuba i revolucionara Jovana Tomaševića u selu Gornji Brčeli.


Među memorijalne spomenike na području barske opštine ubrajaju se i karakteristični kameni nadgrobni islamski spomenici, tzv. nišani. Ima ih sa mnoštvom raznovrsnih oblika i različite dekorativne obrade. Najčešće su u obliku monolitnog stuba kružnog, pravougaonog ili kvadratnog presjeka. Na njima se nalaze klesani ornamentalni ukrasi i natpisi, koji često imaju kaligrafsku i književnu vrijednost. Većina ovih spomenika nalazi se u starim islamskim grobljima, a jedno od najvećih je ono pored Bolnice u Starom Baru, ograđeno novom ogradom u karakterističnom stilu. Ovoj vrsti spomenika pripada i Derviš -Hasanovo turbe, monumentalno spomen-obilježje podignuto početkom XVII vijeka u okviru kompleksa Omerbašića džamije u Starom Baru.


U novije vrijeme. u užoj gradskoj zoni Bara podignuto je nekoliko savremenih spomenika koji imaju skulpturalne i umjetničke vrijednosti. To su: spomenik knezu Vladimiru u centru grada, spomen-bista kralja Nikole u Dvorskom kompleksu i spomen-bista popa Dukljanina na gradskom šetalištu.
Spomenik podignut u znak sjećanja na čuvenu Barsku bitku u selu Tuđemili iznad Bara. Spomenik je postavljen na Dan Vojske Crne Gore 7. 10. 2008, u znak sjećanja na dukljanske pobjednike bitke protiv Vizantinaca. Tuđemilska bitka se odigrala 7. oktobra 1042. godine, između dukljanske vojske, koju je predvodio knez Vojislav i vizantijskih trupa. Spomenik je simbol hiljadu godina crnogorske državnosti i simbol njene vojske.


Najnovije savremeno obilježje, svojevrsni turistički simbol grada Bara je Nulti kilometar, prvi u Crnoj Gori i regionu. Urađen u formi monumentalne spiralne skulpture, jedinstvena je geografska tačka od koje se računa udaljenost do drugih značajnih i interesantnih istorijskih destinacija u svijetu. „Nultu tačku“ imaju mnogi gradovi u svijetu, a barski se razlikuje po tome što na njemu nijesu ispisane destinacije drugih gradova već turističkih atrakcija. Na sedam metara visokoj metalnoj konstrukciji ispisane su razdaljine od Bara do npr. Kopakabane, Tadž Mahala, Gračanice, Hilandara, Meke, Jerusalima, Aja Sofije, Akropolja, Kalemegdana, Skadarskog jezera, Letis Magne, Akre, Etne, Durmitora, Biogradske gore, Ostroga, Sen Tropea, Big Bena i dr.